आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामधील 'माला' (Mala) आणि 'मादिगा' (Madiga) या दोन जातीत उपवर्गीकरण झाल्यानंतर काय सामाजिक बदल घडले?

आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामधील ‘माला’ (Mala) आणि ‘मादिगा’ (Madiga) या दोन प्रमुख अनुसूचित जातींमधील संघर्ष हा आरक्षणाच्या उपवर्गीकरणाच्या (Sub-categorization) मुद्द्यावरील देशातील सर्वात जुना आणि ज्वलंत संघर्ष आहे. नुकत्याच सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या उपवर्गीकरणाच्या निकालाचा मूळ पाया याच संघर्षात दडलेला आहे.

एकेकाळी ‘दलित’ या एकाच छत्राखाली असणाऱ्या या दोन समाजात उपवर्गीकरणाच्या मागणीमुळे कशी राजकीय आणि सामाजिक दरी निर्माण झाली,

याचे विस्तृत विश्लेषण खालीलप्रमाणे आहे:

१. संघर्षाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि विकासातील दरी

माला समाज: हा समाज प्रामुख्याने किनारी आंध्र प्रदेशात (Coastal Andhra) केंद्रित होता. ब्रिटिश काळ आणि ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या प्रभावामुळे या समाजाने शिक्षणाची कास लवकर धरली. परिणामी, स्वातंत्र्यानंतर सरकारी नोकऱ्या, प्रशासन आणि राजकारणात माला समाजाने आघाडी घेतली.
मादिगा समाज: हा समाज प्रामुख्याने तेलंगणा आणि रायलसीमा या दुष्काळी भागात जास्त होता. त्यांचा पारंपारिक व्यवसाय कातडी कमावणे आणि चर्मकारी हा होता. शिक्षणाअभावी आणि भौगोलिक मागासलेपणामुळे हा समाज आरक्षणाच्या लाभांपासून आणि प्रगतीपासून वंचित राहिला.

२. मादिगा समाजाचा उठाव: MRPS ची स्थापना

१९९० च्या दशकात मादिगा समाजाच्या जाणीवपूर्वक असे लक्षात आणून देण्यात आले की,

अनुसूचित जातींसाठी (SC) असलेल्या १५% आरक्षणाचा सर्वाधिक (सुमारे ८०% हून अधिक) लाभ केवळ माला समाजाने घेतला आहे.

या असंतोषातून १९९४ मध्ये ‘मंदा कृष्णा मादिगा’ यांच्या नेतृत्वाखाली ‘मादिगा रिझर्वेशन पोराटा समिती’ (MRPS) ची स्थापना झाली.
त्यांनी मागणी केली की SC आरक्षणाचे A, B, C, D असे चार गटांत वर्गीकरण करावे, जेणेकरून लोकसंख्येच्या प्रमाणात आणि मागासलेपणानुसार प्रत्येक जातीला आरक्षणाचा निश्चित वाटा मिळेल.

३. ‘माला महानाडू’चा तीव्र विरोध

मादिगा समाजाच्या या मागणीला माला समाजाने ‘माला महानाडू’ (Mala Mahanadu) या संघटनेच्या माध्यमातून कडाडून विरोध केला.

त्यांचा युक्तिवाद असा होता की, उपवर्गीकरणामुळे ‘दलित’ म्हणून असलेली एकसंध ताकद नष्ट होईल.
आरक्षणाचे तुकडे केल्याने गुणवत्ता घसरेल आणि जाती-जातींमध्ये कायमस्वरूपी भांडणे लागतील.

४. निर्माण झालेली राजकीय आणि सामाजिक दरी

या दोन परस्परविरोधी मागण्यांमुळे आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामध्ये अत्यंत कटू परिस्थिती निर्माण झाली, जिचे परिणाम आजही दिसतात:

दलित ऐक्याला तडा: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांवर आधारलेली ‘दलित पँथर’सारखी एकसंध चळवळ या राज्यांत कधीही उभी राहू शकली नाही. समाजाची ओळख ‘दलित’ किंवा ‘आंबेडकरी’ न राहता ती ‘माला’ आणि ‘मादिगा’ अशी विभागली गेली. दोन्ही समाजांचे नेते एकमेकांचे राजकीय शत्रू बनले.
राजकीय पक्षांचा ‘फोडा आणि राज्य करा’ खेळ:
चंद्राबाबू नायडू (TDP) यांनी राजकीय फायद्यासाठी मादिगा समाजाला पाठिंबा दिला आणि २००० मध्ये उपवर्गीकरणाचा कायदा लागू केला (जो नंतर २००४ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने ‘ई. व्ही. चिन्नय्या’ खटल्यात रद्दबातल ठरवला होता).
काँग्रेसने पारंपारिकरित्या माला समाजाला जवळ केले.
अलीकडच्या काळात भाजपने तेलंगणात पाय रोवण्यासाठी थेट MRPS आणि मंदा कृष्णा मादिगा यांना जवळ केले आहे. (नुकत्याच झालेल्या निवडणुकीपूर्वी प्रधानमंत्री मोदींनी त्यांच्या सभेला हजेरी लावली होती).
सामाजिक दुरावा: या दोन समाजांमधील रोटी-बेटी व्यवहार जवळजवळ थांबले. गावागावांत त्यांच्या वेगवेगळ्या आघाड्या आणि संघटना तयार झाल्या. एका जातीवर अन्याय झाल्यावर दुसरी जात त्यांच्या पाठीशी उभी राहण्याचे प्रमाण नगण्य झाले.

निष्कर्ष: महाराष्ट्रासाठी आणि आंबेडकरी चळवळीसाठी धडा

माला आणि मादिगा यांचा संघर्ष हे स्पष्ट करतो की,जर उपवर्गीकरणाचा प्रश्न सामंजस्याने, संवादाने आणि सर्वांना विश्वासात घेऊन सोडवला नाही,

तर ‘आंबेडकरी’ किंवा ‘बहुजन’ या व्यापक सामाजिक ओळखीचे तुकडे पडायला वेळ लागत नाही.

प्रस्थापित राजकीय व्यवस्था या फुटीचा वापर स्वतःची सत्ता शाबूत ठेवण्यासाठीच करते, हे या उदाहरणावरून सिद्ध होते.

Support Jaaglyabharat.com, – Your Small Contribution, A Big Step Towards Change!

जागल्याभारत अतिशय कमी रिसोर्स मध्ये काम करत आहे. दुसरीकडे बलाढ्य मेनस्ट्रिम मिडिया (प्रसार माध्यमे) जी सातत्याने फेक न्यूज चालवत असतात,आणि शोषित वंचित समाजाचे प्रश्न दाबत असतात.त्यामुळे आपल्या मिडियाला बळ दिले पाहिजे.अशा परिस्थितीत स्वतंत्र, प्रामाणिक आणि लोकांच्या बाजूने उभा असलेला मीडिया टिकून राहणे अत्यंत कठीण झाले आहे. म्हणूनच आपला मीडिया मजबूत करणे ही आज काळाची गरज आहे.

जागल्याभारत कोणत्याही कॉर्पोरेट, राजकीय पक्ष किंवा सत्ताकेंद्राच्या दयेवर चालत नाही. आम्ही तुमच्यासाठी ज्ञान, बातम्या आणि वास्तव मांडतो—तेही कोणताही दबाव न घेता.

आरएसएस ज्या पद्धतीने गुरुदक्षिणा स्वीकारतो—ना व्यक्ती, ना नोंदणीकृत संघटना—त्याच धर्तीवर, तुम्हीही जागल्याभारतवर मिळणाऱ्या ज्ञान, बातम्या आणि माहितीच्या मोबदल्यात छोटीशी आर्थिक मदत देऊ शकता.

तुमची मदत ही केवळ आर्थिक पाठबळ नाही,
ती स्वतंत्र विचारांना दिलेली साथ आहे,
ती सामाजिक न्यायासाठी उभे राहण्याची भूमिका आहे,
ती फेक न्यूजविरोधातील लढ्यातील सहभाग आहे.

थोडीशी मदतही आमच्यासाठी अत्यंत मोलाची आहे.
जागल्याभारतला बळ द्या.
सत्याला बळ द्या.

At Jaaglyabharat.com, we’re committed to bringing you accurate, insightful news that you can trust. By making a small contribution, you help us continue delivering high-quality content, expanding our reach, and staying independent. Every bit of support keeps the news accessible and empowers us to do more.

Thank you for standing with us!

आपल्या जागल्याभारत या युट्यूब चॅनेल ला भेट द्या,सबसक्राईब करा. सपोर्ट करा.