आपण जेव्हा प्राचीन भारतातील विद्यापीठांबद्दल बोलतो, तेव्हा लगेच दोन नावे आपल्या मनात येतात – नालंदा आणि तक्षशिला. पण फार कमी लोकांना माहीत आहे की सध्याच्या बांगलादेशात आणखी एक विद्यापीठ आहे, जे नालंदापासून सुमारे 500 किमी अंतरावर आहे, जे प्राचीन भारतातील सर्वात मोठे बौद्ध विद्यापीठ मानले जाते ते बांगलादेशच्या नौगाव जिल्ह्यातील बादलगाची उपजिल्हाच्या पहाडपूर येथे असणारे सोमपूर विहार विद्यापीठ
आठव्या शतकात काही महत्त्वाच्या इमारती बांधल्या गेल्या
आठव्या शतकात बंगालवर पाल घराण्याचे राज्य होते.त्याच्या कारकिर्दीत काही महत्त्वाच्या इमारती बांधल्या गेल्या.पाल राजा हा बौद्ध पंथाचा अनुयायी होता. त्याच्या राजवटीपूर्वी वैदिक ब्राह्मण आणि जैन धर्म बंगाल प्रदेशात लोकप्रिय होते.पाल राजांच्या राजवटीत बौद्ध मठ आणि विहारांना संरक्षण देण्यात आले होते.
सर्व विहार एकमेकांशी जोडलेले होते, म्हणजेच त्यांचे नेटवर्क होते
या राजवंशाच्या सुरुवातीच्या काळात साम्राज्याचा गड बिहार आणि बंगाल – नालंदा, विक्रमशिला, सोमपूर, जगदाळा आणि ओदंतपूर येथे पाच प्रमुख शैक्षणिक केंद्रे स्थापन करण्यात आली. अभ्यासकांचा असा विश्वास आहे की हे सर्व विहार एकमेकांशी जोडलेले होते, म्हणजेच त्यांचे नेटवर्क होते. खरं तर, कागदपत्रांनुसार, अभ्यासक एका विद्यापीठातून दुसऱ्या विद्यापीठात येत असत.
उदाहरणार्थ, शिलालेखांमध्ये नमूद आहे.दीपांकर,नालंदा येथून शिक्षण घेतल्यानंतर पुढील शिक्षणासाठी ओदंतपूरला गेले आणि शेवटी विक्रमशिला विहारचे प्रमुख झाले.
वैरोकाना रक्षित नावाचा एक तांत्रिक विद्वानही ज्ञानाच्या शोधात नालंदा, विक्रमशिला आणि सोमपुरा येथे आला.
सोमपूर महाविहार हा सर्वात मोठे विद्यापीठ असल्याचे सांगितले जाते
विद्वान पुष्पा नियोगी लिहितात, “बंगाल आणि बिहारमध्ये बनलेल्या विविध विद्यापीठांनी, अधिकृत आणि शैक्षणिक क्रियाकलापांच्या विविध क्षेत्रात एकमेकांना पूरक आहेत. हे शक्य झाले कारण त्यांनी ध्येय आणि पद्धतींविषयी काही सामान्य वैशिष्ट्ये सामायिक केली. परंतु, जेव्हा विद्यमान विद्यापीठांनी त्यांचे महत्त्व गमावले, तेव्हा काही विद्यापीठे राहिली, जरी ती खालच्या स्तरावर असली तरी त्यांना मार्गदर्शन करणे सुरू ठेवले. ”
यापैकी सोमपूर महाविहार हा सर्वात मोठे विद्यापीठ असल्याचे सांगितले जाते.येथे सापडलेल्या शिलालेखानुसार,
हे आठव्या शतकात पाल राजघराण्याचे राजा धर्मपाल यांनी बांधले होते,जे की बौद्ध धर्माचे महान संरक्षक होते.
सोळाव्या शतकातील बौद्ध विद्वान तरानाथा सांगतात की राजाने त्याच्या कारकिर्दीत सुमारे पन्नास धार्मिक संस्था बांधल्या.
युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत समावेश
आकाराने त्याची तुलना नालंदा महाविहारशी केली जाऊ शकते. केवळ भारतीय उपखंडातूनच नव्हे,
तर चीन, तिबेट, बर्मा, मलेशिया, इंडोनेशिया इत्यादी देशांतील बौद्धही येथे चर्चा करण्यासाठी आणि धर्मशास्त्र करण्यासाठी येत असत.
अतिश दीपांकर श्रीज्ञान हे 10 व्या शतकात या विहारचे आचार्य होते.
1985 मध्ये सोमपूर महावीरचा युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत समावेश करण्यात आला.
आज, हे बांगलादेशमधील सर्वात महत्वाचे आणि लोकप्रिय पुरातत्व स्थळांपैकी एक आहे.
स्त्रिया आणि राजकारण : पुरोगामी महाराष्ट्रात महिलांचं राजकारणातील स्थान चिंताजनक
जागल्याभारत वरील बातम्या/लेख शेअर करून इतर लोकांपर्यंत पोहोचण्यास आम्हाला मदत करा.मित्रांना सांगा.
(वाचकहो..आपल्या @jaaglyabharat या टेलिग्राम चॅनेलवर सहभागी व्हा,ताज्या अपडेट्स मिळवा,मित्रांना सांगा)
First Published on SEP 17, 2021, 20:30 PM
WebTitle – The political direction of Ambedkarite political parties should be clear
