नुआगावमध्ये दलित पदवीधर तरुणीवर सामाजिक बहिष्कार; अंगणवाडी केंद्र चार महिन्यांपासून ओस

नुआगाव, ओडिशा : ओडिशातील किनारपट्टी भागात आणि भितरकनिका मॅंग्रोव्ह परिसंस्थेच्या परिसरात वसलेले नुआगाव हे छोटेसे गाव सध्या एका गंभीर सामाजिक प्रश्नामुळे चर्चेत आले आहे. Social Boycott in Nuagaon ही केवळ एका तरुणीची वैयक्तिक शोकांतिका नाही, तर ग्रामीण समाजरचनेतील अजूनही जिवंत असलेल्या जातीय भेदभावाची तीव्र जाणीव करून देणारी घटना आहे.देशभरात एकीकडे युजीसी मुळे वातावरण ढवळून निघाले आहे,तथाकथित उच्च जातीय बेंबीच्या देठापासून याचा विरोध करत आहेत,तर दुसरीकडे समाजात अशा घटना झंझणीत अंजन घालून डोळे अधू करत आहेत.

२१ वर्षीय सर्मिस्ता सेठी ही आपल्या समाजातील पहिली पदवीधर तरुणी. गावातील मोजक्या शासकीय नोकरीधारकांपैकी एक होण्याचा तिला सन्मान मिळायला हवा होता. मात्र Social Boycott in Nuagaon मुळे तिच्या आयुष्यातील सर्वात अभिमानाचा क्षणच सर्वात वेदनादायक काळात बदलला आहे. अंगणवाडी केंद्रात मदतनीस-कम-स्वयंपाकी म्हणून नियुक्ती मिळाल्यानंतर गेल्या चार महिन्यांपासून तिच्यावर आणि तिच्या कुटुंबावर सामाजिक बहिष्कार टाकण्यात आला आहे.

दररोजची प्रतीक्षा आणि रिकामे पडलेले अंगणवाडी केंद्र

दर सकाळी सात वाजता सर्मिस्ता आपल्या सायकलवरून गावाच्या दलित वस्तीपासून विरुद्ध टोकाला असलेल्या प्राथमिक शाळेत पोहोचते. फेब्रुवारी ६ पासून अंगणवाडी केंद्र शाळेच्या इमारतीत हलवण्यात आले आहे. ती शाळेच्या वर्गात झाडलोट करते, लहान मुलांसाठी चटई अंथरते, स्वयंपाकासाठी तयारी करते आणि मग मुलांची वाट पाहत बसते. मात्र बहुतेक वेळा तिच्यासमोर रिकामे वर्ग आणि शांतता याशिवाय काहीच नसते.

Social Boycott in Nuagaon चा सर्वात मोठा फटका या अंगणवाडी केंद्राच्या कामकाजावर बसला आहे. अधिकृत नोंदीनुसार येथे ४२ मुलांना सेवा दिली जाणे अपेक्षित आहे. त्यात ३ ते ६ वयोगटातील २० मुले केंद्रात येणे अपेक्षित आहे, तर ३ वर्षांखालील २२ बालकांना आणि एका स्तनपान करणाऱ्या मातेला घरी नेण्यासाठी पोषण आहार देण्यात येतो. सत्तू, अंडी आणि लाडू यांचा समावेश असलेला आहार नियमितपणे तयार केला जातो. मात्र सर्मिस्ताच्या नियुक्तीनंतर २० नोव्हेंबरपासून उपस्थिती जवळपास शून्यावर आली आहे. केवळ दोन दलित कुटुंबांतील मुलेच केंद्रात येत आहेत.

नियुक्ती पत्र लावण्याच्या दिवशीचा तणाव

सर्मिस्ता सांगते की नोव्हेंबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात अधिकारी तिचे नियुक्तीपत्र गावातील विजेच्या खांबावर लावण्यासाठी आले होते. त्याच दिवशी ५० ते ६० तथाकथित उच्च जातीतल्या गावकऱ्यांनी तिला आणि तिच्या वडिलांना वेढले. “तू अनुसूचित जातीची असून ही नोकरी का स्वीकारलीस?” असा सवाल करण्यात आला. काहींनी तर देवाचा कोप ओढवेल, अशी भीती व्यक्त करत त्यांच्या मुलांनी तिच्या हातचे अन्न खाणार नाही, असे स्पष्ट सांगितले.

सर्मिस्ता सांगते की तिने समजावण्याचा प्रयत्न केला, रडून विनवण्या केल्या, मात्र कोणी ऐकून घेतले नाही.

त्या दिवसानंतर Social Boycott in Nuagaon अधिक तीव्र झाला.

अंगणवाडी केंद्रासाठी जागेचा प्रश्न आणि दबाव

नुआगावमध्ये कायमस्वरूपी अंगणवाडी इमारत नसल्याने हे केंद्र लिझाराणी पंडा या उच्चवर्णीय कार्यकर्तीच्या घरी चालत होते.

सर्मिस्ताच्या नियुक्तीनंतर गावकऱ्यांनी लिझाराणी यांच्यावर दबाव आणून घर उपलब्ध करून देण्यास नकार द्यायला भाग पाडले.

परिणामी, केंद्र शाळेच्या इमारतीत हलवावे लागले.

शनिवारी जिल्हा प्रशासनाचे अधिकारी आणि राज्य महिला आयोगाच्या प्रतिनिधींनी गावाला भेट दिली.

त्यांनी सोमवारपासून मुलांना अंगणवाडीत पाठवण्याचे आश्वासन गावकऱ्यांकडून घेतले.

मात्र यापूर्वीही Social Boycott in Nuagaon संपवण्यासाठी प्रयत्न झाले होते, ते निष्फळ ठरले आहेत.

कुटुंबाची आर्थिक आणि मानसिक घालमेल

दरमहा ५,००० रुपयांचे मानधन असलेल्या या पदासाठी किमान बारावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक होते. सर्मिस्ता पदवीधर असूनही तिने ही नोकरी स्वीकारली. तिच्या कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती बेताची आहे. वडील चैतन्य सेठी यांनी केवळ चौथीपर्यंत शिक्षण घेतले असून एक एकरापेक्षा कमी जमिनीवर शेती करतात आणि इतरांच्या शेतात मजुरीही करतात. तरीही त्यांनी आपल्या तिन्ही मुलांना शिक्षण दिले. सर्मिस्ताचा भाऊ भुवनेश्वरमधील खासगी महाविद्यालयात डिप्लोमा करत आहे, तर बहीण सातवीत शिकते.

सर्मिस्ता दूरस्थ शिक्षणाद्वारे बालसंगोपन आणि पूर्वप्राथमिक शिक्षणातील डिप्लोमा करत आहे. तिचे स्वप्न शिक्षक होण्याचे आहे. मात्र Social Boycott in Nuagaon मुळे तिच्या कुटुंबावर मानसिक ताण वाढला आहे. तिची ८६ वर्षीय आजी, आई-वडील सामाजिक तिरस्काराचा सामना करत आहेत. “आम्ही आपल्या गावात परके झालो आहोत,” असे ती सांगते.

आई मिनती सेठी सांगतात की गावकऱ्यांना त्यांच्या घरी शिकवणीसाठी मुलांना पाठवताना कधीच आक्षेप नव्हता.

“माझी मुलगी शिक्षित आहे. गुणवत्तेच्या आधारे नोकरी मिळवली. मग तिच्यावर भेदभाव का?” असा सवाल त्या करतात.

काही प्रभावशाली लोक मत्सरामुळे हा बहिष्कार घडवत असल्याचा त्यांना संशय आहे.

गावातील सामाजिक रचना आणि मौनातला भेदभाव

नुआगावमध्ये सात दलित कुटुंबे गावाच्या प्रवेशद्वाराजवळ राहतात, तर सुमारे ९० उच्चवर्णीय कुटुंबे

प्रामुख्याने खंडायत आणि गोपाल समाज वेगळ्या भागात राहतात.परंपरेनुसार सणसमारंभातही सामाजिक अंतर राखले जाते.

गावात बहुतांश घरे कौलारू किंवा मातीची आहेत. लोक शेतीवर अवलंबून आहेत. फार थोड्या कुटुंबांमध्ये शासकीय नोकरी आहे.

अशा परिस्थितीत Social Boycott in Nuagaon हा केवळ वैयक्तिक विरोध नसून सामाजिक रचनेत खोलवर रुजलेल्या पूर्वग्रहांचे प्रतीक असल्याचे दिसते.

काही गावकरी खुलेपणाने जात हा मुद्दा असल्याचे मान्य करत नाहीत.

“हा सामूहिक निर्णय आहे,” असे एक ग्रामस्थ म्हणतात.

कुलमणी राऊत, ज्यांचा चार वर्षांचा मुलगा आणि दोन वर्षांची मुलगी आता अंगणवाडीत जात नाहीत, म्हणतात,

“गावाने निर्णय घेतला आहे. आमची इच्छा असली तरी ती तिच्या हातचे अन्न कसे खातील?”

प्रशासनाची भूमिका आणि पुढील पावले

केंद्रपारा उपजिल्हाधिकारी अरुण कुमार नायक यांनी सांगितले की

बैठकीत कायमस्वरूपी अंगणवाडी इमारतीची मागणी करण्यात आली असून ती पूर्ण केली जाईल, असे आश्वासन देण्यात आले आहे.

विश्वासार्हतेसाठी अधिकारी स्वतः सर्मिस्ताच्या हातचे अन्न खातील, असेही त्यांनी जाहीर केले.

जर Social Boycott in Nuagaon कायम राहिला, तर कायदेशीर कारवाईसह दंडात्मक पावले उचलली जातील, असा इशाराही प्रशासनाने दिला आहे.

मात्र सर्मिस्ता आणि तिचे कुटुंब प्रकरण अधिक वाढवू इच्छित नाहीत. “हा आमच्या गावाचा प्रश्न आहे,” असे ती शांतपणे सांगते.

Social Boycott in Nuagaon ही घटना ग्रामीण भारतातील सामाजिक न्याय, महिलांचे सशक्तीकरण आणि दलित हक्क यांच्याशी निगडित मोठा प्रश्न उपस्थित करते. एका शिक्षित, पात्र तरुणीला केवळ तिच्या जातीमुळे नाकारले जाणे ही घटना केवळ एका गावापुरती मर्यादित नाही, तर सामाजिक समतेच्या लढ्यात अजून किती अंतर पार करायचे आहे, याची तीव्र जाणीव करून देते.

Support Jaaglyabharat.com, – Your Small Contribution, A Big Step Towards Change!

जागल्याभारत अतिशय कमी रिसोर्स मध्ये काम करत आहे. दुसरीकडे बलाढ्य मेनस्ट्रिम मिडिया (प्रसार माध्यमे) जी सातत्याने फेक न्यूज चालवत असतात,आणि शोषित वंचित समाजाचे प्रश्न दाबत असतात.त्यामुळे आपल्या मिडियाला बळ दिले पाहिजे.अशा परिस्थितीत स्वतंत्र, प्रामाणिक आणि लोकांच्या बाजूने उभा असलेला मीडिया टिकून राहणे अत्यंत कठीण झाले आहे. म्हणूनच आपला मीडिया मजबूत करणे ही आज काळाची गरज आहे.

जागल्याभारत कोणत्याही कॉर्पोरेट, राजकीय पक्ष किंवा सत्ताकेंद्राच्या दयेवर चालत नाही. आम्ही तुमच्यासाठी ज्ञान, बातम्या आणि वास्तव मांडतो—तेही कोणताही दबाव न घेता.

आरएसएस ज्या पद्धतीने गुरुदक्षिणा स्वीकारतो—ना व्यक्ती, ना नोंदणीकृत संघटना—त्याच धर्तीवर, तुम्हीही जागल्याभारतवर मिळणाऱ्या ज्ञान, बातम्या आणि माहितीच्या मोबदल्यात छोटीशी आर्थिक मदत देऊ शकता.

तुमची मदत ही केवळ आर्थिक पाठबळ नाही,
ती स्वतंत्र विचारांना दिलेली साथ आहे,
ती सामाजिक न्यायासाठी उभे राहण्याची भूमिका आहे,
ती फेक न्यूजविरोधातील लढ्यातील सहभाग आहे.

थोडीशी मदतही आमच्यासाठी अत्यंत मोलाची आहे.
जागल्याभारतला बळ द्या.
सत्याला बळ द्या.

At Jaaglyabharat.com, we’re committed to bringing you accurate, insightful news that you can trust. By making a small contribution, you help us continue delivering high-quality content, expanding our reach, and staying independent. Every bit of support keeps the news accessible and empowers us to do more.

Thank you for standing with us!

आपल्या जागल्याभारत या युट्यूब चॅनेल ला भेट द्या,सबसक्राईब करा. सपोर्ट करा.