‘माझी जात मानव’ : नेवासा तालुक्यातील सौंदाळा गाव अधिकृतपणे जातमुक्त घोषित, ग्रामसभेचा ऐतिहासिक ठराव

अहमदनगर – संत ज्ञानेश्वर माउलींच्या भूमीत, जिथे ‘पसायदान’च्या माध्यमातून विश्वबंधुत्वाची प्रार्थना केली गेली, त्याच नेवासा तालुक्यातील सौंदाळा या गावाने सामाजिक समतेचा ठोस आणि अधिकृत मार्ग स्वीकारत स्वतःला ‘जातमुक्त गाव’ म्हणून घोषित केले आहे. ग्रामपंचायतीच्या सर्वानुमते मंजूर ठरावाद्वारे हा निर्णय नोंदविण्यात आला असून, राज्यातील अशा प्रकारची अधिकृत घोषणा करणारी सौंदाळा ही पहिली ग्रामपंचायत ठरल्याचा दावा स्थानिक पातळीवर केला जात आहे.

माझी जात मानव’ : नेवासा तालुक्यातील सौंदाळा गाव अधिकृतपणे जातमुक्त घोषित, Soundala Village in Nevasa Declares Itself Caste-Free Historic Gram Panchayat Resolution Sets Social Reform Model — Soundala Village in Nevasa Declares Itself Caste-Free Historic Gram Panchayat Resolution Sets Social Reform Model

देशात आणि राज्यात जातीय ओळखीभोवती राजकीय व सामाजिक चर्चा रंगत असताना, सौंदाळा गावाने प्रत्यक्ष कृतीतून सामाजिक बंधुतेचा आदर्श ठेवला आहे. ‘माझी जात मानव’ ही भावना स्वीकारत जातमुक्त गाव सौंदाळा या संकल्पनेला औपचारिक रूप देण्यात आले आहे.

ग्रामसभेतील ऐतिहासिक ठराव आणि सामूहिक निर्णय

सरपंच शरद आरगडे यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या विशेष ग्रामसभेत हा ठराव एकमताने मंजूर करण्यात आला. ठराव केवळ कागदापुरता मर्यादित न राहता त्यामागे ग्रामस्थांची स्पष्ट सामाजिक बांधिलकी असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले. ग्रामपंचायतीच्या नोंदवहीत ‘जातमुक्त गाव सौंदाळा’ असा उल्लेख करण्यासह, गावाच्या प्रवेशद्वारावर तसे फलक लावण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.

जातमुक्त गाव सौंदाळा : कृतीतून दिला समानतेचा संदेश

ठरावाच्या घोषणेनंतर गावातील १५ विविध समाजघटकांतील तरुणांनी एकत्रित रक्तदान शिबिर आयोजित केले. ‘रक्ताचा रंग एकच, मग भेद कशाचा?’ हा संदेश देत जातमुक्त गाव सौंदाळा या उपक्रमाला सामाजिक अधिष्ठान देण्यात आले. सामाजिक एकात्मता ही केवळ घोषणेत नसून ती व्यवहारात उतरविण्याचा प्रयत्न असल्याचे ग्रामस्थांनी स्पष्ट केले.

जातमुक्त गाव सौंदाळा : ठरावातील प्रमुख तरतुदी

ग्रामसभेने मंजूर केलेल्या ठरावानुसार पुढील बाबी बंधनकारक करण्यात आल्या आहेत:

१) गावात जात, पंथ, धर्म, वंश यांच्या आधारे कोणताही भेदभाव केला जाणार नाही.
२) सर्व नागरिक समान असून ‘माझी जात मानव’ ही सामूहिक ओळख स्वीकारली जाईल.
३) आंतरजातीय विवाहांना प्रोत्साहन देण्यात येईल व संबंधित कुटुंबांना सामाजिक पाठबळ दिले जाईल.
४) सार्वजनिक ठिकाणे, शासकीय योजना, ग्रामपंचायत सेवा, सण-उत्सव, विवाह सोहळे यामध्ये जातीनिहाय भेदभावास पूर्णविराम.
५) जातीय बहिष्कार, अस्पृश्यता किंवा सामाजिक अन्याय आढळल्यास ग्रामसभा तात्काळ हस्तक्षेप करून कारवाई करेल.
६) ‘जातमुक्त गाव सौंदाळा’ ही ओळख अधिकृतपणे जाहीर करून त्याबाबत जनजागृती केली जाईल.
७) सोशल मीडियावर जातीय तेढ निर्माण करणारे संदेश प्रसारित करणार नाहीत किंवा होऊ देणार नाहीत.
८) शासनाच्या समता, सामाजिक न्याय आणि कल्याणकारी योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी केली जाईल.

सामाजिक शिस्त आणि प्रगत निर्णयांची परंपरा

जातमुक्त गाव सौंदाळा हा निर्णय अचानक घेतलेला नसून गावाच्या शिस्तप्रिय आणि प्रगतशील परंपरेचा तो पुढचा टप्पा आहे.

विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक हितासाठी सायंकाळी ७ ते ९ या वेळेत मुलांना मोबाईल देण्यास बंदी घालण्यात आली असून

नियमभंग केल्यास ५०० रुपयांचा दंड आकारला जातो.

हुंडाबंदीला चालना देण्यासाठी ‘हुंडा घेणारा कळवा आणि ५ हजार रुपये मिळवा’ अशी योजना राबवून गावाने अनिष्ट प्रथांविरुद्ध कठोर भूमिका घेतली आहे. अतिवृष्टीच्या काळात ग्रामपंचायतीने गावातील प्रत्येक मुलीच्या शिक्षणाचा खर्च स्वीकारत सामूहिक पालकत्वाची संकल्पना प्रत्यक्षात आणली.

दररोज सकाळी १० वाजता गावातील भोंग्यावर राष्ट्रगीत वाजवले जात आहे.

शेतकरी असो वा प्रवासी, राष्ट्रगीत सुरू होताच सर्वजण थांबून त्याचा सन्मान करतात.

सार्वजनिक ठिकाणी शिवीगाळ केल्यास ५०० रुपयांचा दंड आकारण्याची तरतूद करून भाषिक शिस्त जपली जाते.

सरपंचांचे मत आणि व्यापक सामाजिक परिणाम

सरपंच शरद आरगडे यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, ग्रामपंचायत केवळ प्रशासकीय संस्था नसून गाव एक कुटुंब आहे.

स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता ही मूल्ये व्यवहारात रुजविणे हेच जातमुक्त गाव सौंदाळा या संकल्पनेमागचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

१८०० लोकसंख्या असलेल्या या छोट्याशा गावाने सामाजिक सुधारणा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या भूमिकेबाबत एक नवा आदर्श निर्माण केला आहे.

जातीय राजकारणाच्या छायेत अडकलेल्या व्यापक सामाजिक चर्चांदरम्यान,

सौंदाळा गावाने स्थानिक पातळीवर ठोस पावले उचलत परिवर्तन शक्य असल्याचे दाखवून दिले आहे.

तज्ज्ञांच्या दृष्टीने सामाजिक प्रयोग

समाजशास्त्रज्ञांच्या मते, जातमुक्त गाव सौंदाळा हा उपक्रम दीर्घकालीन सामाजिक बदलाचा प्रयोग ठरू शकतो,

मात्र त्याची सातत्याने अंमलबजावणी आणि सामाजिक सहभाग महत्त्वाचा ठरेल.

ठरावापलीकडे जाऊन शिक्षण, रोजगार, संसाधनांचे समान वितरण आणि मानसिकतेतील परिवर्तन या घटकांवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक राहील.

सौंदाळा गावाने घेतलेला हा निर्णय प्रतीकात्मक असला तरी त्याचे सामाजिक परिणाम व्यापक असू शकतात. महाराष्ट्राच्या सामाजिक इतिहासात संत परंपरेपासून सुरू झालेली समतेची परंपरा आज ‘जातमुक्त गाव सौंदाळा’ या रूपाने नव्या अध्यायात प्रवेश करत असल्याचे चित्र दिसते.

Support Jaaglyabharat.com, – Your Small Contribution, A Big Step Towards Change!

जागल्याभारत अतिशय कमी रिसोर्स मध्ये काम करत आहे. दुसरीकडे बलाढ्य मेनस्ट्रिम मिडिया (प्रसार माध्यमे) जी सातत्याने फेक न्यूज चालवत असतात,आणि शोषित वंचित समाजाचे प्रश्न दाबत असतात.त्यामुळे आपल्या मिडियाला बळ दिले पाहिजे.अशा परिस्थितीत स्वतंत्र, प्रामाणिक आणि लोकांच्या बाजूने उभा असलेला मीडिया टिकून राहणे अत्यंत कठीण झाले आहे. म्हणूनच आपला मीडिया मजबूत करणे ही आज काळाची गरज आहे.

जागल्याभारत कोणत्याही कॉर्पोरेट, राजकीय पक्ष किंवा सत्ताकेंद्राच्या दयेवर चालत नाही. आम्ही तुमच्यासाठी ज्ञान, बातम्या आणि वास्तव मांडतो—तेही कोणताही दबाव न घेता.

आरएसएस ज्या पद्धतीने गुरुदक्षिणा स्वीकारतो—ना व्यक्ती, ना नोंदणीकृत संघटना—त्याच धर्तीवर, तुम्हीही जागल्याभारतवर मिळणाऱ्या ज्ञान, बातम्या आणि माहितीच्या मोबदल्यात छोटीशी आर्थिक मदत देऊ शकता.

तुमची मदत ही केवळ आर्थिक पाठबळ नाही,
ती स्वतंत्र विचारांना दिलेली साथ आहे,
ती सामाजिक न्यायासाठी उभे राहण्याची भूमिका आहे,
ती फेक न्यूजविरोधातील लढ्यातील सहभाग आहे.

थोडीशी मदतही आमच्यासाठी अत्यंत मोलाची आहे.
जागल्याभारतला बळ द्या.
सत्याला बळ द्या.

At Jaaglyabharat.com, we’re committed to bringing you accurate, insightful news that you can trust. By making a small contribution, you help us continue delivering high-quality content, expanding our reach, and staying independent. Every bit of support keeps the news accessible and empowers us to do more.

Thank you for standing with us!

आपल्या जागल्याभारत या युट्यूब चॅनेल ला भेट द्या,सबसक्राईब करा. सपोर्ट करा.